Што е пергамент?

Пергамент е материјал за пишување направен од посебно преработена животинска кожа од теле, овца или коза. Се користел во голема мера низ историјата. Како што ни говорат историските извори, потребата од овој нов материјал за пишување покрај папирусот се јавил поради ривалството помеѓу два културни центра. Накратко, вака оди приказната:

Околу 150 год. пр.Хр. египетскиот фараон Птоломај V одбил на кралот Евмен II од Пергам да му продава папирус за извоз, плашејќи се Евменовата библиотека да не ја достигне славата на неговата библиотека во Александрија. Така, Евмен одлучил книгите да се пишуваат на кожа, продолжувајќи ја книжевната дејност во неговиот град. Постоеле повеќе техники на преработка на кожата. Едната од нив се одвивала на следниот начин: одраната кожа од животното се ставала во вода од гасен варовник неколку дена за да омекне и полесно да се извадат влакната и маснотиите. Потоа се миела во варовна вода и откако ќе се истругала со остар предмет, се растегнувала и се ставала да се исуши. Тогаш со камен се стругала и измазнувала. На крајот кожата повторно се натопувала со варовна течност и била спремна за пишување.

Пергаментот бил на висока цена по древните пазари и имал некои предности што ги немал папирусот, а тоа е можноста да се пишува со мастила во разни бои и да се откине првичниот слој со текст за да потоа се пишува нов текст. Во случај на недостиг од овој материјал, писарите го откинувале првичниот слој и испишувале нов текст. Тогаш пергаментот добива ново име наречено палимпсест (palin = повторно и psao = кинам). Современата технологија придонела многу древни ракописи напишани на палимпсест да се откријат преку рендгенско фотографско зрачење. Пример за ова е Архимедовиот палимпсест кој бил откриен под еден литургиски верски текст.

Хронологија на развојот:
II век пр.н.е. – Почеток на масовно производство во градот Пергам.
IV век н.е. – Пергаментот станува главен материјал за изработка на книги (кодекси).
1215 година – Потпишување на Magna Charta Libertatum на пергаментна подлога.
XV век – Постепено потиснување од хартијата по изумот на печатарската машина.

Кодексот: Раѓањето на современата книга

Што е кодекс: Кодексот е првата форма на книга каква што ја познаваме денес — составена од посебни листови кои се преклопени и зашиени на едната страна.
Предноста на пергаментот: За разлика од папирусот кој бил многу кршлив и морал да се чува во свитоци, пергаментот бил цврст и издржлив, што овозможило листовите да се сечат и да се поврзуваат во кодекси.
Практичност: Кодексот бил многу попрактичен од свитокот бидејќи овозможувал пишување на двете страни од листот и многу побрзо пребарување на одредени делови од текстот.
Ширење на знаењето: Оваа нова форма на книга станала доминантна по IV век н.е. и одиграла клучна улога во зачувувањето на античката и средновековната литература.

Magna Charta Libertatum: Вечноста на пергаментот

Еден од најзначајните документи во историјата на човештвото, Големата повелба за слободите (1215), била напишана токму на пергамент. Изборот на овој материјал не бил случаен — пергаментот нудел долготрајност која можела да им пркоси на вековите. Благодарение на неговата издржливост, денес сѐ уште можеме да ги видиме оригиналните примероци кои ги поставиле темелите на современото право. Додека папирусот лесно се распаѓа при влага, пергаментот ја зачувал мудроста и законите на средновековна Европа за идните генерации.

Дополнителни факти за Големата повелба на слободата:

Латинскиот како јазик на правото: Иако е потпишана во Англија, таа е напишана на латински јазик, кој во тоа време бил универзален јазик на правото, црквата и науката во цела Европа.

Мировен договор со бароните: Првично, Повелбата не била замислена како устав во денешна смисла, туку како мировен договор помеѓу кралот Јован Безземниот и неговите незадоволни барони.

Темел на правдата (Член 39): Најзначајниот дел од овој документ е членот кој гарантира дека ниту еден слободен човек не смее да биде затворен или казнет без правилно судење според законите на земјата.

Чувар на времето: Изборот на пергаментот како подлога овозможил четирите преживеани оригинални примероци од 1215 година да останат читливи и добро сочувани повеќе од осум векови.

Универзално влијание: Таа стана директна инспирација за многу современи правни акти, вклучувајќи ја и Универзалната декларација за човекови права на ОН, поставувајќи го принципот дека никој не е над законот.